Từ trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng đến chế biến dăm gỗ, nguyên liệu giấy và sản xuất đồ gỗ xuất khẩu, PISICO đang từng bước nối liền các mắt xích để hình thành chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững. Hướng đi này không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo nền tảng thích ứng với những tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường.
- PISICO: Hành trình 40 năm kiến tạo giá trị bền vững
- Chủ tịch HĐQT Đồng Thị Ánh: 40 năm PISICO là hành trình của bản lĩnh và trách nhiệm
Đi lên từ rừng, lớn mạnh bằng năng lực tích lũy
Thành lập năm 1985, Tổng Công ty PISICO Bình Định – Công ty Cổ phần (PISICO) có điểm xuất phát gắn liền với khai thác, chế biến lâm sản xuất khẩu. Trải qua hơn 40 năm hình thành và phát triển, từ một doanh nghiệp hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực lâm nghiệp, PISICO đã mở rộng sang đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp, bất động sản, thương mại – dịch vụ, logistics, phát triển nguồn nhân lực và đầu tư nông nghiệp.
Dù hoạt động đa ngành, lâm nghiệp vẫn giữ vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển của PISICO. Đây không chỉ là lĩnh vực tạo dựng nền móng cho doanh nghiệp mà còn là lợi thế được tích lũy qua nhiều thập niên về kinh nghiệm tổ chức sản xuất, vùng nguyên liệu, hệ thống nhà máy, thị trường và quan hệ hợp tác với người trồng rừng.
Từ thực tiễn ấy, PISICO từng bước chuyển cách tiếp cận từ khai thác giá trị riêng lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững. Thay vì chỉ nhìn vào khâu khai thác hoặc chế biến, doanh nghiệp hướng tới sự liên kết giữa trồng rừng, chăm sóc, bảo vệ, khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Mỗi mắt xích được đặt trong một hệ thống thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo ra giá trị lâu dài.
Ở đầu chuỗi, hoạt động trồng rừng góp phần hình thành nguồn nguyên liệu phục vụ các nhà máy chế biến. PISICO tham gia các hoạt động trồng, chăm sóc, quản lý và bảo vệ rừng; cung cấp giống cây lâm nghiệp; tư vấn thiết kế công trình lâm sinh và phát triển vùng nguyên liệu. Đây là nền tảng để doanh nghiệp từng bước chủ động đầu vào, giảm phụ thuộc vào nguồn cung thiếu ổn định trên thị trường.
Việc phát triển vùng nguyên liệu còn tạo mối liên kết giữa doanh nghiệp với các hộ dân và người lao động tại địa phương. Khi rừng trồng được tổ chức theo hướng ổn định, người dân có đầu ra cho sản phẩm, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, còn địa phương có thêm việc làm, thu nhập và nguồn lực phát triển kinh tế.
Giá trị của rừng vì thế không chỉ được tính bằng sản lượng gỗ sau mỗi chu kỳ khai thác. Rừng còn góp phần phủ xanh đất trống, bảo vệ đất và nguồn nước, hấp thụ carbon, cải thiện môi trường sinh thái và tạo sinh kế cho cộng đồng. Đó cũng là cơ sở để PISICO nhìn nhận lâm nghiệp như một ngành kinh tế tổng hợp, nơi lợi ích kinh tế phải được đặt trong mối quan hệ hài hòa với môi trường và xã hội.
Nối liền vùng nguyên liệu với chế biến sâu
Một chuỗi giá trị chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi nguồn nguyên liệu được kết nối với năng lực chế biến và thị trường tiêu thụ. Với PISICO, quá trình này được hình thành từ khá sớm và mở rộng dần theo quy mô phát triển của doanh nghiệp.
Năm 1993, PISICO liên doanh thành lập doanh nghiệp nguyên liệu giấy tại Quy Nhơn. Đây là nhà máy đầu tiên sản xuất dăm gỗ từ rừng trồng tại Bình Định và khu vực miền Trung. Sự ra đời của nhà máy đã góp phần mở hướng tiêu thụ mới cho gỗ rừng trồng, đồng thời tạo động lực để người dân mở rộng diện tích và đầu tư thâm canh rừng nguyên liệu.
Từ nền tảng đó, lĩnh vực chế biến dăm gỗ của PISICO từng bước được mở rộng với hệ thống nhà máy quy mô, hiện đại. Các nhà máy trong hệ thống có khả năng cung ứng khoảng 300.000–500.000 BDMT dăm gỗ mỗi năm. Sản phẩm chủ yếu là dăm gỗ keo, phục vụ sản xuất bột giấy và xuất khẩu.
Quy mô sản xuất là một lợi thế, nhưng yêu cầu của thị trường hiện nay không còn dừng ở số lượng. Khách hàng ngày càng quan tâm đến độ đồng đều của sản phẩm, tỷ lệ vỏ và mục, kích thước dăm, độ ẩm, nguồn gốc nguyên liệu và khả năng giao hàng ổn định. Vì vậy, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phải được hình thành từ toàn bộ chuỗi, từ chất lượng cây giống, kỹ thuật trồng rừng đến thu mua, vận chuyển, chế biến và kiểm soát sản phẩm cuối cùng.
Bên cạnh dăm gỗ và nguyên liệu giấy, PISICO còn phát triển sản xuất đồ gỗ phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu. Đây là bước đi quan trọng để nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị nguyên liệu. Nếu dăm gỗ chủ yếu phục vụ ngành giấy và sản xuất vật liệu, các sản phẩm giường, tủ, bàn, ghế và đồ gỗ khác đòi hỏi trình độ chế biến, thiết kế, quản lý chất lượng và tổ chức thị trường cao hơn.
Việc đồng thời tham gia nhiều công đoạn giúp PISICO có điều kiện tổ chức nguồn nguyên liệu theo từng mục đích sử dụng. Gỗ có đường kính, chất lượng và quy cách phù hợp có thể được đưa vào chế biến sâu; phần nguyên liệu còn lại được sử dụng cho dăm gỗ, bột giấy, ván nhân tạo hoặc các sản phẩm khác. Cách tổ chức này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng gỗ và hạn chế lãng phí tài nguyên.
Quan trọng hơn, sự liên kết giữa vùng nguyên liệu và hệ thống chế biến tạo cho doanh nghiệp khả năng thích ứng trước biến động thị trường. Khi nhu cầu của một nhóm sản phẩm suy giảm, chuỗi giá trị đa dạng giúp doanh nghiệp có thêm phương án điều tiết nguyên liệu, sản xuất và tiêu thụ. Đây là lợi thế đáng kể trong bối cảnh ngành gỗ thường xuyên chịu tác động từ giá nguyên liệu, chi phí logistics, tỷ giá và nhu cầu tiêu dùng toàn cầu.
Nâng giá trị của rừng bằng quản trị bền vững
Thị trường gỗ thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới. Giá bán và năng lực sản xuất vẫn quan trọng, nhưng chưa đủ để quyết định khả năng tiếp cận các thị trường lớn. Nguồn gốc gỗ hợp pháp, truy xuất chuỗi cung ứng, phát thải carbon, trách nhiệm với người lao động và minh bạch quản trị đang trở thành những điều kiện ngày càng rõ ràng.
Điều đó đặt ra yêu cầu PISICO phải tiếp tục chuẩn hóa chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững trên nền tảng dữ liệu và quản trị. Thông tin về vùng trồng, lô rừng, thời gian khai thác, chủ thể cung ứng, hồ sơ vận chuyển và quá trình chế biến cần được quản lý chặt chẽ, có khả năng kiểm tra và truy xuất khi khách hàng yêu cầu.
Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết trước các quy định quốc tế về chống mất rừng, bảo đảm gỗ hợp pháp và giảm phát thải trong chuỗi cung ứng. Khi doanh nghiệp chứng minh được nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, không liên quan đến phá rừng và được quản lý có trách nhiệm, sản phẩm sẽ có thêm lợi thế khi tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao.
Ở góc độ môi trường, hoạt động lâm nghiệp đang mở ra những giá trị mới. Bên cạnh sản phẩm hữu hình, rừng còn có khả năng hấp thụ và lưu giữ khí CO₂. Nếu được đo đạc, báo cáo và thẩm định theo quy định, kết quả giảm phát thải hoặc hấp thụ khí nhà kính có thể tạo ra giá trị carbon rừng.
Tuy nhiên, carbon rừng không nên chỉ được nhìn như một nguồn thu mới. Giá trị lớn hơn nằm ở việc thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản lý rừng, số hóa dữ liệu, bảo vệ diện tích hiện có và kéo dài tư duy đầu tư theo chu kỳ. Khi một khu rừng được quản lý tốt hơn, lợi ích không chỉ thuộc về doanh nghiệp mà còn lan tỏa đến người trồng rừng, người lao động và cộng đồng địa phương.
Phát triển bền vững vì thế không phải một khẩu hiệu tách rời sản xuất. Với doanh nghiệp lâm nghiệp, yếu tố môi trường nằm trong cách hình thành vùng nguyên liệu, sử dụng tài nguyên và kiểm soát phát thải; yếu tố xã hội nằm trong việc làm, thu nhập, an toàn lao động và quan hệ với cộng đồng; còn yếu tố quản trị nằm ở tính minh bạch, khả năng truy xuất và kiểm soát rủi ro trong toàn chuỗi.
Trên nền tảng hơn 40 năm phát triển, PISICO có lợi thế về kinh nghiệm ngành, hệ thống thành viên và năng lực tổ chức sản xuất. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới là chuyển những lợi thế đã tích lũy thành các tiêu chuẩn có thể đo lường, kiểm chứng và tạo niềm tin cho khách hàng.
Khi vùng nguyên liệu được quản lý bền vững, nhà máy được đầu tư theo hướng hiện đại, sản phẩm được kiểm soát chất lượng và chuỗi cung ứng được minh bạch, PISICO không chỉ bán gỗ hay các sản phẩm từ gỗ. Doanh nghiệp đang tạo ra một hệ giá trị rộng hơn, gồm giá trị kinh tế, môi trường, xã hội và uy tín thương hiệu.
Đó chính là nền tảng để chuỗi giá trị lâm nghiệp bền vững trở thành năng lực cạnh tranh dài hạn của PISICO, giúp doanh nghiệp chủ động trước những thay đổi của thị trường và tiếp tục khẳng định vị thế trong ngành lâm nghiệp Việt Nam.
